| Dane osobowe | |
|---|---|
| Pełne nazwisko | Beniamin Zylberberg(er), znany jako Włodzimierz Brus |
| Urodzenie | 23 sierpnia 1921, Płock |
| Śmierć | 31 sierpnia 2007, Oksford |
| Zawód | Ekonomista, profesor uniwersytecki |
| Kariera | |
| Uczelnie | SGPiS (Szkoła Główna Planowania i Statystyki), Uniwersytet Warszawski, Uniwersytet Oksfordzki |
| Główne dzieło | Od Marksa do rynku (wspólnie z Kazimierzem Łaskim) |
| Odznaczenia | Order Krzyża Grunwaldu III klasy (19 VIII 1946), Złoty Krzyż Zasługi (9 I 1947) |
| Pochówek | |
| Miejsce | Cmentarz Wolvercote, Oksford |
Włodzimierz Brus był badaczem systemów gospodarczych, wykładowcą i autorem analiz dotyczących transformacji gospodarek socjalistycznych. W późniejszym okresie prowadził badania i wykłady w Oksfordzie, a jego prace wpływały na myśl ekonomiczną poza Europą.
Życiorys i wykształcenie
W młodości Brus działał w Rewolucyjnym Związku Niezamożnej Młodzieży Szkolnej (1936–1938). Po odmowie przyjęcia na Szkołę Główną Handlową podjął studia ekonomiczne na Wolnej Wszechnicy Polskiej. Po wybuchu wojny przedostał się do Lwowa i kontynuował naukę we Lwowskim Instytucie Handlu Radzieckiego oraz w Saratowskim Instytucie Planowania. W czasie pobytu w ZSRR uczył, pracował w fabryce i pisał dziennik w formie listów do Felicji. W 1942 stracił całą rodzinę w obozie zagłady w Treblince.
Podczas wojny i tuż po niej pełnił funkcje oficera politycznego w Polskich Siłach Zbrojnych w ZSRR oraz w Głównym Zarządzie Polityczno-Wychowawczym Wojska Polskiego. Pisał broszury propagandowe, między innymi "Urojenia i rzeczywistość. Prawda o ZSRR" i "Polska 1918–1926". W latach 1946–1947 zajmował stopnie oficerskie, a w 1949 odszedł z armii w stopniu podpułkownika. Wyróżniono go Orderem Krzyża Grunwaldu III klasy oraz Złotym Krzyżem Zasługi.
Kariera naukowa i działalność publiczna
W 1949 Brus został wykładowcą Szkoły Głównej Planowania i Statystyki, a od 1950 do 1956 kierował tam Katedrą Ekonomii. Uzyskał doktorat we wrześniu 1951 pod kierunkiem Edwarda Lipińskiego, a w styczniu 1952 otrzymał tytuł profesora nadzwyczajnego SGPiS. Od 1954 wykładał także na Uniwersytecie Warszawskim. Pracował w instytucjach związanych z aparatem partyjnym — m.in. w Instytucie Kształcenia Kadr Naukowych i w Instytucie Nauk Społecznych przy KC PZPR — oraz zasiadał w Centralnej Komisji Kwalifikacyjnej dla Pracowników Nauki w latach 1951–1956.
Działalność po 1968 roku i praca w Wielkiej Brytanii
W atmosferze nagonki po wydarzeniach marcowych Brus stracił możliwość publikowania pod własnym nazwiskiem i pracował w Instytucie Gospodarki Mieszkaniowej. W 1972 wyemigrował do Wielkiej Brytanii; początkowo planował dalszy wyjazd do Stanów Zjednoczonych, ale z uwagi na chorobę syna pozostał w Wielkiej Brytanii. Otrzymał grant Leverhulme Trust i podjął badania w St Antony’s College w Oksfordzie. Później był pracownikiem Wolfson College, a w 1978 otrzymał stanowisko profesorskie w Oksfordzie. Od lat 70. wspierał ruchy opozycyjne w Polsce. Jednocześnie nawiązał tajną współpracę ze wschodnioniemiecką służbą bezpieczeństwa — Stasi — używając kryptonimu Fakir.
Dorobek naukowy i poglądy
Główną pracą Brusa jest wspólna z Kazimierzem Łaskim książka Od Marksa do rynku (ang. From Marx to the Market, 1989; wydanie polskie 1992). W 1950 opublikował z Maksymilianem Pohorillem podręcznik "Ekonomia polityczna socjalizmu", w którym krytykował koncepcję odrębnej, narodowej drogi do socjalizmu i rekomendował wzory radzieckie. W latach 70. i 80. zwracał uwagę chińskich ekonomistów i reformatorów; od 1979 był zapraszany do Chin. Postulował łączenie planu z mechanizmami rynkowymi oraz decentralizację decyzji i zarządzania. Razem z Otem Šikiem i Jánosem Kornaim uznawany jest za jednego z teoretycznych inspiratorów chińskiej transformacji ery Deng Xiaopinga.
Życie prywatne i śmierć
Włodzimierz Brus był mężem Heleny Wolińskiej-Brus w jej pierwszym i trzecim małżeństwie; z tego związku miał córkę Helenę (ur. 1941, zmarła w dzieciństwie) oraz syna Tomasza (ur. 1957). Jego drugą żoną była Irena Stergień (1920–1994); z nią miał córki Helenę (ur. 1947) i Janinę (1950–2021, po mężu Nadaner). Zmarł 31 sierpnia 2007 w Oksfordzie i został pochowany na cmentarzu Wolvercote; rok później pochowano tam również Helenę Wolińską-Brus.
