| Dane osobowe | |
|---|---|
| Imię i nazwisko | Władysław Broniewski |
| Pseudonim | Orlik |
| Urodzenie | 17 grudnia 1897 |
| Miejsce urodzenia | Płock |
| Śmierć | 10 lutego 1962 |
| Miejsce śmierci | Warszawa |
| Zawód i działalność | |
| Zawód | poeta, tłumacz literacki |
| Tematyka | liryka rewolucyjna, patriotyczna, żołnierska, autobiograficzna |
| Wybrane utwory | |
| Tomiki | Wiatraki; Dymy nad miastem; Bagnet na broń; Anka |
| Poematy | Komuna Paryska; Słowo o Stalinie; Mazowsze |
| Odznaczenia | |
| Wybrane | Krzyż Srebrny Virtuti Militari (1921); Order Budowniczych Polski Ludowej (1955) |
Władysław Broniewski był autorem poezji silnie związanej z życiorysem i doświadczeniem historycznym Polski. Jego twórczość łączyła akcenty rewolucyjne i patriotyczne; bywał określany jako najważniejszy przedstawiciel polskiej poezji rewolucyjnej.
Życiorys i służba wojskowa
Pochodził z rodziny szlacheckiej o tradycjach patriotycznych. W młodości działał w organizacjach niepodległościowych i w 1915 wstąpił do Legionów Polskich. Służył w 4 pułku piechoty, brał udział w bitwie pod Jastkowem i po kryzysie przysięgowym trafił do obozu internowania w Szczypiornie.
Po zwolnieniu zdał maturę i kontynuował działalność konspiracyjną; od 1918 uczestniczył w rozbrajaniu Niemców. W czasie wojny polsko-bolszewickiej walczył jako podporucznik w szeregach 1 pułku piechoty, m.in. w bitwie białostockiej. Za zasługi wojenne otrzymał Krzyż Srebrny Orderu Wojskowego Virtuti Militari oraz czterokrotnie Krzyż Walecznych.
Okres międzywojenny i polityczne związki
W latach międzywojennych zaangażował się w życie literackie i publicystyczne. Współpracował z pismami związanymi z lewicą, był redaktorem i publicystą. W 1931 został aresztowany podczas zebrania związanych z Komunistyczną Partią Robotniczą Polski literatów; w 1934 odbył podróż po ZSRR i publikował reportaże.
Aresztowanie, pobyt w ZSRR i droga do armii Andersa
Po ataku na Polskę w 1939 znalazł się we Lwowie. W 1940 został aresztowany przez NKWD wraz z innymi literatami i osadzony we lwowskim areszcie na Zamarstynowie, a następnie przewieziony na Łubiankę, gdzie spędził trzynaście miesięcy. Po amnestii wynikającej z układu Sikorski‑Majski wyszedł na wolność 7 sierpnia 1941.
Po zwolnieniu wstąpił do armii polskiej formowanej pod dowództwem gen. Władysława Andersa. Pracował w ambasadzie polskiej w Kujbyszewie, następnie ewakuował się z oddziałami polskimi do Iranu i trafił z 2 Korpusem do Palestyny. Do kraju wrócił w 1945.
Działalność literacka i przekłady
W 1925 razem ze Stanisławem Standem i Witoldem Wandurskim opublikował manifest poetów proletariackich pod tytułem Trzy salwy. Jego poezja czerpała z doświadczeń osobistych i z losów narodu; łączyła elementy romantyczne z językiem potocznym i tonacją zaangażowaną politycznie. Tworzył również liryki żołnierskie.
Był też tłumaczem literatury rosyjskiej i niemieckiej. Przełożył m.in. utwory Dostojewskiego, Gogola, Majakowskiego, Jesienina i Brechta.
Do ważniejszych tomików i poematów należą:
- Wiatraki (1925)
- Dymy nad miastem (1927)
- Komuna Paryska (1929)
- Bagnet na broń (1943)
- Anka (1956)
Życie prywatne
W 1926 poślubił Janinę Kunig; mieli córkę Joannę (Anka, 1929–1954). Małżeństwo rozpadło się w 1938. W grudniu 1939 sprowadził do Lwowa Marię Zarębińską, z którą był w związku od 1938. Trzecią żoną poety została Wanda Broniewska.
Uważał się za socjalistę i deklarował ateizm. Zmagał się z chorobą alkoholową. Śmierć córki w 1954 i pobyt w szpitalu psychiatrycznym w Kościanie miały istotny wpływ na jego późniejszą twórczość.
Odznaczenia i nagrody
Broniewski otrzymał liczne odznaczenia państwowe i zagraniczne. Najważniejsze z nich to:
- Krzyż Srebrny Orderu Wojskowego Virtuti Militari (1921)
- Order Sztandaru Pracy I klasy (1949)
- Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (1950)
- Order Budowniczych Polski Ludowej (1955)
- Złoty Krzyż Zasługi (1946)
- Kawaler Orderu Lwa Białego (Czechosłowacja, 1957)
Zmarł na raka krtani 10 lutego 1962 w Warszawie. Został pochowany w Alei Zasłużonych na cmentarzu Wojskowym na Powązkach (kwatera 26A‑tuje‑2/3).
