Najczęstsze przyczyny: zaleganie woskowiny, ekspozycja na hałas, przewlekłe nadciśnienie, niektóre leki. Jeśli piszczeniu w uszach towarzyszy ból, nagła utrata słuchu lub zawroty głowy, należy pilnie skonsultować się z laryngologiem.
Przyczyny
Laryngologiczne – woskowina, zapalenia, otoskleroza, choroba Meniere’a. Zalegający korek woskowinowy zaburza przewodnictwo dźwięku i może powodować jednostronny pisk; zapalenia ucha środkowego i wysiękowe zwykle dają ból, wydzielinę lub uczucie pełności. Otoskleroza i choroba Meniere’a wiążą się z zaburzeniami mechaniki ucha i często współistniejącym pogorszeniem słuchu.
Uszkodzeniowe / hałas – ekspozycja na głośne dźwięki, urazy akustyczne. Uszkodzeniu ulegają komórki rzęsate w uchu wewnętrznym, co prowadzi do trwałych lub przejściowych szumów i ubytku słuchu.
Naczyniowe – nadciśnienie tętnicze, tętniaki, zwężenia naczyń. Zmiany w przepływie krwi mogą dawać pulsujący szum zgodny z biciem serca; bywa on odczuwalny jako „buczenie” lub rytmiczne pulsowanie.
Neurologiczne – nerwiak nerwu słuchowego (schwannoma), stwardnienie rozsiane i inne zmiany ośrodkowe. Te przyczyny częściej powodują jednostronne objawy lub towarzyszą im inne objawy neurologiczne, np. zawroty, zaburzenia równowagi.
Leki – niektóre grupy leków mają działanie ototoksyczne. Mechanizm obejmuje uszkodzenie komórek ucha wewnętrznego lub zaburzenia krążenia w tym obszarze; typowe objawy to pojawienie się lub nasilenie szumu po rozpoczęciu leczenia.
Stomatologiczne / kręgosłup szyjny – bruksizm (zaciskanie zębów), dysfunkcja stawu skroniowo-żuchwowego, zwyrodnienia odcinka szyjnego. Napięcie mięśniowe i zmiany strukturalne mogą przekładać się na ból, szumy i uczucie napięcia w okolicy głowy i szyi.
Kiedy pilnie iść do lekarza?
nagłe pojawienie się pisku z towarzyszącą nagłą utratą słuchu – skonsultuj się natychmiast z laryngologiem (może wymagać pilnego leczenia),
jednostronny pisk z postępującą utratą słuchu lub objawami neurologicznymi (np. niedowład, zaburzenia równowagi) – wizytę zaplanuj u laryngologa i neurologa,
pulsujący szum zgodny z biciem serca – skieruj się do laryngologa lub kardiologa (może być przyczyną naczyniową),
silny ból ucha, wyciek z ucha, gorączka – zgłoś się do laryngologa lub lekarza pierwszego kontaktu,
objawy ogólnoustrojowe (zawroty, omdlenia, zaburzenia mowy) – szybka konsultacja u neurologa lub na SOR.
Diagnostyka — czego się spodziewać u lekarza?
Podstawą jest badanie laryngologiczne z wywiadem i otoskopią. Lekarz oceni przewód słuchowy, błonę bębenkową i obecność woskowiny.
otoskopia – cel: wykryć czop woskowinowy, perforację błony bębenkowej lub cechy zapalenia,
audiometria tonalna i słowna – cel: ocena progu słyszenia i rodzaju ubytku (przewodzeniowy vs. odbiorczy),
Ssłuchowe potencjały wywołane z pnia mózgu (ABR) – cel: wykrycie zaburzeń przewodzenia nerwowego i różnicowanie przyczyn ślimakowych od pozasłuchowych,
USG Dopplera naczyń szyjnych – cel: ocena zwężeń lub zaburzeń przepływu mogących powodować pulsujący szum,
rezonans magnetyczny (MRI) — cel: wykluczenie nerwiaka nerwu słuchowego i innych zmian ośrodkowych,
badania laboratoryjne i pomiar ciśnienia – cel: wykrycie przyczyn metabolicznych lub naczyniowych (cukrzyca, zaburzenia tarczycy, nadciśnienie).
Leczenie
Medyczne opcje
usunięcie woskowiny – mechaniczne oczyszczenie w gabinecie laryngologicznym,
leczenie infekcji ucha – antybiotykoterapia lub leczenie miejscowe zależnie od rozpoznania,
ochrona przed hałasem – ograniczenie ekspozycji, stosowanie ochraniaczy słuchu,
terapia dźwiękiem (maskowanie) – generatory dźwięków, urządzenia do maskowania lub programy dźwiękowe redukują zauważalność pisku,
aparaty słuchowe – u osób z ubytkiem słuchu wzmacnianie dźwięków zewnętrznych może zmniejszyć odczuwalność szumu,
terapia poznawczo‑behawioralna (CBT) i wsparcie psychologiczne – cel: zmniejszenie negatywnej reakcji emocjonalnej i poprawa radzenia sobie ze szumem,
leki poprawiające mikrokrążenie mózgowe — przykłady stosowane w niektórych krajach: pentoksyfilina, piracetam – dowody na skuteczność są ograniczone i niejednoznaczne; lekarz oceni wskazania i ryzyko,
leczenie przyczyny podstawowej – np. terapia nadciśnienia, zabieg naczyniowy lub leczenie endokrynologiczne, gdy jest to przyczyną.
Metody domowe i samopomoc
ograniczenie ekspozycji na głośne dźwięki i stosowanie ochronników słuchu,
maskowanie dźwiękiem (biały szum, aplikacje dźwiękowe) ułatwiające zasypianie,
techniki relaksacyjne i poprawa higieny snu – redukcja stresu może zmniejszyć nasilenie odczuwania szumu,
zmiany w diecie i stylu życia – stabilizacja ciśnienia krwi, kontrola cukrzycy, aktywność fizyczna poprawiająca krążenie,
kofeina i inne substancje – dowody są ograniczone; niektóre osoby zgłaszają nasilenie objawów po kofeinie, ale brakuje jednoznacznych badań klinicznych.
Lista leków potencjalnie ototoksycznych
aspiryna i inne niesteroidowe leki przeciwzapalne (w dużych dawkach),
aminoglikozydy (np. gentamycyna, streptomycyna, neomycyna),
leki przeciwnowotworowe na bazie platyny (np. cisplatyna),
diuretyki pętlowe (np. furosemid) w wysokich dawkach,
Zanim przerwiesz lub zmienisz leczenie przepisane przez lekarza, skonsultuj się z prowadzącym. Nagłe odstawienie niektórych leków może być niebezpieczne.
Krótka uwaga o kontrowersjach
Niektóre porady dostępne w internecie (np. o jednoznacznym wpływie kofeiny na rzęski w uchu) nie mają solidnego oparcia w badaniach klinicznych. Dowody są ograniczone — indywidualne reakcje się różnią i dlatego postępowanie powinien ustalać lekarz.
Źródła
Hoare D. i in., Systematic review and meta-analyses of randomized controlled trials examining tinnitus management, The Laryngoscope 2011.
Roberts L. i in., Ringing ears: the neuroscience of tinnitus, The Journal of Neuroscience 2010.
Maciejewska‑Szaniec Z. i in., Szumy uszne u chorych z zaburzeniami czynnościowymi układu ruchowego narządu żucia, Family Medicine and Primary Care Review 2013.
Kowalska S., Sułkowski W., Szumy uszne w uszkodzeniach słuchu spowodowanych hałasem, Medycyna Pracy 2001.
