Maria Arnoldowa — bibliotekarka, inicjatorka biblioteki dziecięcej

Maria Arnoldowa pochodziła z rodziny żydowskiej z Płocka. Zasłynęła jako organizatorka i kierowniczka placówki bibliotecznej dla dzieci na warszawskim Żoliborzu oraz jako badaczka i współpracowniczka projektów bibliograficznych.

Życiorys i wykształcenie

Urodziła się jako najmłodsze z pięciorga dzieci Mojżesza i Pauliny Altbergów. Ukończyła siedmioklasową szkołę średnią w Płocku i zdała dodatkowy egzamin maturalny w miejscowym gimnazjum męskim. W 1917 podjęła studia historyczne na Uniwersytecie Warszawskim.

W 1920 wyszła za mąż za Stanisława Arnolda. W 1926, po obronie rozprawy Proces polsko-krzyżacki w 1422 roku pod kierunkiem Marcelego Handelsmana, otrzymała tytuł doktora filozofii.

Jak rozwijała bibliotekę dziecięcą na Żoliborzu?

Od 1933 Anna Arnoldowa związała się z żoliborskim oddziałem Robotniczego Towarzystwa Przyjaciół Dzieci, zaproszona do współpracy przez lekarza i pedagoga Aleksandra Landego. Wprowadziła koncepcję dwóch równoległych działów — wypożyczalni i czytelni — oraz sporządziła zestaw lektur dla dzieci starszych i młodszych.

W placówce organizowano konkursy, spotkania z autorami, głośne czytanie, opowiadanie baśni i odczyty popularnonaukowe z przezroczami. W 1934 powstało Koło Przyjaciół Czytelni, zrzeszające uczniów od klas piątych i angażujące ich w prace porządkowe, okładanie książek i drobne naprawy.

Jak wyglądała działalność w czasie wojny i po jej zakończeniu?

We wrześniu 1939 księgozbiór przeniesiono z powodu udostępnienia budynku szkoły dla potrzeb wojskowych. Arnoldowa zaangażowała się w opiekę nad dziećmi i wyjechała do Wilna, gdzie kierowała internatem dla uchodźców, a potem żłobkiem. Jesienią 1941 powróciła do Warszawy i ponownie uruchomiła czytelnię — działalność była prowadzona także nielegalnie i społecznie w okresie jej nieobecności.

Podczas okupacji placówka działała jako oaza porządku i zajęć artystycznych; w tym czasie liczba czytelników przekraczała rocznie dziesięć tysięcy. Księgozbiór uległ zniszczeniu w czasie powstania warszawskiego. Po upadku powstania Arnoldowa wyjechała do Krakowa, gdzie uczestniczyła w tajnym nauczaniu z zakresu historii i języka francuskiego oraz współpracowała z Biblioteką Jagiellońską.

W marcu 1946 powróciła do pracy przy Bibliotece i Świetlicy Dziecięcej przy Centralnym Ośrodku Higieniczno-Wychowawczym Towarzystwa Przyjaciół Dzieci. W 1951 władze oświatowe odsunięły ją od pracy przy bibliotekach dziecięcych; rozpoczęła wtedy pracę w Bibliotece Instytutu Chemii Ogólnej w Warszawie. Na emeryturę przeszła z końcem sierpnia 1958.

Jakie prace naukowe i społeczne prowadziła?

W okresie międzywojennym i po wojnie angażowała się w prace nad Bibliografią historii polskiej oraz w komisje oceniające książki dla młodzieży i dzieci. W latach 1934–1939 zasiadała w Komisji Oceny Książek do Czytania dla Młodzieży Szkolnej przy Ministerstwie Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego, a w latach 1945–1959 pracowała w Komisji Wydawniczej przy Urzędzie Rady Ministrów.

Oceniała pozycje literatury zagranicznej dla "Naszej Księgarni", uczestniczyła w ogólnopolskim zjeździe na temat literatury dziecięcej w 1947, publikowała artykuły o literaturze dla najmłodszych i współtworzyła koncepcję oraz hasła do Małego słownika literatury dla dzieci i młodzieży (1964). W pracach Komisji Badań Dawnej Warszawy opracowała skorowidze osób i nieruchomości oraz ulic Starej Warszawy, co przyczyniło się do przygotowania materiałów do wydania Księgi radzieckiej miasta Starej Warszawy Tom I (1447–1527).

Maria Arnoldowa zmarła 16 maja 1995 w wieku 101 lat. Została pochowana na cmentarzu ewangelicko-reformowanym w Warszawie (kwatera 6-3-13).