Stefan Cieśliński — geolog, specjalista stratygrafii i kartografii

Stefan Cieśliński wychował się w rodzinie urzędniczej; ojciec Franciszek pracował jako starosta, a potem w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych. Edukację podstawową odbywał w Grójcu, a w czasie wojny kontynuował naukę na tajnych kompletach w Garwolinie. W okresie okupacji zaangażował się w działalność konspiracyjną, uczestniczył w "Akcji Burza" oraz w późniejszych strukturach WIN, co pociągnęło za sobą aresztowanie i konieczność ukrywania się.

Życiorys i wykształcenie

Po zakończeniu wojny uczęszczał do liceum w Warszawie; maturę zdał w 1948 w Liceum im. Adama Mickiewicza. W tym samym roku rozpoczął studia geologiczne na Uniwersytecie Warszawskim. Studia prowadzone według przedwojennego programu pozwalały mu podejmować pracę w trakcie nauki.

W latach 1944–1947 brał udział w konspiracji, był aresztowany przez Niemców i po uwolnieniu musiał się ukrywać. 9 kwietnia 1947 skorzystał z amnestii; ujawnienie działalności konspiracyjnej wpłynęło później na jego relacje z Urzędem Bezpieczeństwa.

Praca w Państwowym Instytucie Geologicznym

Do Państwowego Instytutu Geologicznego rozpoczął pracę 10 marca 1949 w Wydziale Surowców Skalnych, zajmując się dokumentacją złóż piasków, żwirów i glin ogniotrwałych. W 1952 uzyskał dyplom magisterski z geologii i paleontologii. W kolejnych latach pracował w Wydziale Świętokrzyskim oraz jako kierownik Sekcji Surowców Fosforytowych.

W 1954 przeszedł do Zakładu Podstawowych Badań Geologicznych; awansował na starszego asystenta, a w 1955 został adiunktem. W 1958 obronił pracę doktorską "Alb i cenoman północnego obrzeżenia Gór Świętokrzyskich". Od 1 stycznia 1962 kierował Zakładem Stratygrafii przez 14 lat, przystosowując jego działalność do szerokich programów badawczych Instytutu.

Udział w konferencjach i prace międzynarodowe

W 1963 otrzymał status Samodzielnego Pracownika Naukowo-Badawczego, a w 1973 został docentem. W 1965 uzyskał uprawnienia geologiczne do dokumentacji złóż oraz do prac kartograficznych. Reprezentował Instytut na międzynarodowych spotkaniach, między innymi na Międzynarodowym Kongresie Geologicznym w Pradze w 1968 oraz jako delegat Polski na sesji UNESCO w Paryżu w 1971, gdzie powołano program IGCP.

Badania zagraniczne i prace kartograficzne

Pod koniec 1976 zrezygnował z kierownictwa Zakładu Stratygrafii i od tego czasu wykonywał prace na kontraktach zagranicznych. W 1978–1979 prowadził badania na Spitsbergenie, współorganizując Stację Polarną w Zatoce Białych Niedźwiedzi oraz badając pionowe ruchy rejonu Hornsundu. W 1980–1981 uczestniczył we wschodniej Mongolii w pracach poszukiwawczych rud polimetali.

W latach 1985–1988 kierował pracami poszukiwawczymi i dokumentacyjnymi złóż fosforytów na północno-wschodniej Saharze w Algierii; odkryte i udokumentowane złoża należą do jednych z największych. Po powrocie w 1988 zajął się kartografią w ramach Szczegółowej Mapy Geologicznej Polski w skalach 1:50 000 i 1:200 000. W 1992 przeszedł do Zakładu Geologii Czwartorzędu, gdzie kontynuował prace kartograficzne i badania kredy lubelskiej. W 1999 przeszedł na emeryturę po ponad pięćdziesięciu latach pracy w PIG.

Dorobek naukowy i publikacje

Opublikował ponad 150 prac obejmujących opracowania popularnonaukowe, tablice i słowniki stratygraficzne, katalogi skamieniałości, opracowania regionalne i monografie paleontologiczne. W jego dorobku znajdują się prace z paleogeografii, paleoklimatologii oraz ochrony środowiska. Przez wiele lat pełnił funkcję redaktora wielotomowej "Budowy Geologicznej Polski".

Do ważniejszych pozycji należą monografia dotycząca inoceram albu i cenomanu Polski (1987) oraz liczne mapy geologiczne i materiały z ekspedycji zagranicznych. W późniejszych latach opublikował także wspomnienia z prac na Spitsbergenie i z poszukiwań fosforytów w Algierii.

Odznaczenia i działalność po emeryturze

Otrzymał liczne wyróżnienia, w tym Złoty i Srebrny Krzyż Zasługi oraz Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski. Posiadał też Odznakę Grunwaldzką, Medal Zwycięstwa i Wolności 1945 oraz odznaki i medale związane z działalnością geologiczną i Instytutem Geologicznym.

Po przejściu na emeryturę zajmował się historią regionalną i publikował teksty dotyczące geologii regionu Janowskiego oraz prac związanych z Powstaniem Styczniowym. Zorganizował wystawę "Batorz w mrokach geologicznej historii" i działał w Stowarzyszeniu Miłośników Dawnej Broni i Barwy. W Stowarzyszeniu Emerytowanych Pracowników PIG opublikował wspomnienia, m.in. "W lodach dalekiej północy" (2010) oraz "Sahara moich wspomnień" (2013).