21 września 2026 Jerzy Szpalerski, dyrektor Bloku Aromatów Zakładu Produkcyjnego ORLEN w Płocku, przedstawił elementy budowy i sposób działania tej części zakładu. Blok Aromatów funkcjonuje jako zespół kilkunastu instalacji petrochemicznych produkujących surowce wykorzystywane później w przemyśle odzieżowym, motoryzacyjnym, farmaceutycznym i kosmetycznym. W opisie zwrócono uwagę na wyróżniający się fragment instalacji — chłodnicę powietrzną o dwuspadowej bryle.
Jak działa chłodnica powietrzna?
Chłodnica powietrzna w Bloku Aromatów ma konstrukcję przypominającą domek typu Brda — dwuspadowy dach o nachyleniu połaci między 30° a 45°, co daje kąt rozwarcia rzędu 60–90°. Element ten pełni funkcję predestylacji i skraplania oparów z kolumny destylacyjnej. Urządzenie wyposażono w wentylatory osadzone na osi napędzanej silnikiem elektrycznym. Dzięki takiemu układowi projektanci zastosowali trzy centralnie zamontowane wentylatory zamiast sześciu, co zmniejsza zapotrzebowanie na przestrzeń i materiały konstrukcyjne.
Skroplona część strumienia stanowi produkt instalacji — stabilizowaną frakcję BT. Część gazowa, określana jako orosienie, powraca na szczyt kolumny destylacyjnej, co pozwala zachować właściwy profil temperaturowy kolumny i utrzymać wymagane warunki procesu. Chłodzenie powietrzem bywa wybierane tam, gdzie parametry technologiczne na to pozwalają, ponieważ jest tańsze od chłodzenia wodą obiegową i mniej naraża urządzeń na korozję.
Jakie produkty powstają w bloku i dokąd trafiają?
Blok Aromatów ORLEN Płock skupia się na produkcji trzech głównych związków: benzenu, paraksylenu i toluenu. Benzen służy do wytwarzania fenolu, będącego surowcem do żywic syntetycznych, a także do produkcji poliuretanów, polistyrenu i nylonu. Związki benzenu znajdują zastosowanie przy produkcji herbicydów, pestycydów, niektórych leków oraz komponentów karoserii samochodowych.
Paraksylen trafia jako wsad do zakładu PTA we Włocławku, gdzie powstaje kwas tereftalowy — surowiec do produkcji politereftalanu etylenu (PET). Z PET wytwarza się włókna poliestrowe, tkaniny odzieżowe, dywany oraz butelki. Toluenu przypisuje się zastosowania między innymi jako surowiec do produkcji kwasu benzoesowego, rozpuszczalnik w przemyśle lakierniczym oraz składnik paliw. W Płocku część toluenu przetwarzana jest dalej, by uzyskać benzen, lecz priorytetem instalacji bywa maksymalizacja produkcji ksylenów używanych do wytwarzania paraksylenu.
Historia i moce produkcyjne
Pierwsza instalacja ekstrakcji aromatów w Płocku powstała w 1973 roku. W 2005 roku przeprowadzono gruntowną modernizację sprzętu i układów procesu. Od tamtego czasu blok rozwijał się stopniowo wraz z rozbudową zakładu rafineryjno-petrochemicznego.
Obecne deklarowane zdolności produkcyjne Bloku Aromatów wynoszą około 340 000 ton benzenu rocznie oraz 400 000 ton paraksylenu rocznie. Produkcja toluenu ma charakter wynikowy i zależy od zapotrzebowania pozostałych instalacji oraz bieżącego bilansu surowcowego zakładu.
Paraksylen łączy produkcję w Płocku z instalacją PTA we Włocławku poprzez instalację PX/PTA, która rozpoczęła pracę w 2011 roku i zastąpiła wcześniejsze rozwiązania.
